Đá mờ đi, đổi màu, mất bóng: cái nào bình thường, cái nào đáng để ý

Một món đồ đá đeo vài năm thì khác lúc mới mua: bớt bóng, màu dịu đi, có chỗ hơi xỉn, bề mặt nhiều vết li ti. Người mua lần đầu thấy vậy hay nghĩ mình mua phải hàng kém.

Phần lớn những thay đổi ấy là chuyện bình thường của vật liệu tự nhiên khi được dùng. Nhưng có một số dấu hiệu thì đúng là vấn đề. Bài này tách hai nhóm.

Nhóm bình thường

• Mất bóng dần — lớp đánh bóng mòn đi do cọ xát hằng ngày. Đây là thứ xảy ra với mọi món đeo thường xuyên.
• Vết xước li ti trên bề mặt, nhìn nghiêng dưới ánh sáng mới thấy.
• Màu dịu đi hoặc ấm lên sau thời gian dài tiếp xúc với da và mồ hôi.
• Cạnh và góc tròn dần ở món đeo lâu năm.
• Hạt mòn không đều trên một chuỗi — chỗ chạm cổ tay mòn nhiều hơn.

Với nhiều người, mấy thay đổi này là phần hay: món đồ mang dấu vết của thời gian mình đã dùng nó.

Nhóm đáng để ý

1. Màu bay thành mảng hoặc loang ra — hay gặp ở hàng nhuộm khi gặp mồ hôi, nắng, hoá chất.
2. Bề mặt bong tróc, lộ ra lớp khác màu bên dưới — dấu hiệu của lớp phủ chứ không phải của đá.
3. Nứt mới xuất hiện và dài ra theo thời gian.
4. Mất hẳn độ trong ở món vốn trong.
5. Nhẹ hẳn đi hoặc mềm hơn — dấu hiệu vật liệu không phải như được mô tả.

Ba dấu hiệu đầu thường không phải chuyện chăm sóc — chúng nói về bản thân món hàng.

Cái gì làm đá xuống nhanh

• Hoá chất: nước tẩy, nước rửa chén, nước hoa, keo xịt tóc, kem chống nắng.
• Nhiệt và nắng gắt — nhất là với đá có màu và hàng đã qua xử lý.
• Va đập — nguồn nứt phổ biến nhất, và nứt thường xuất hiện muộn hơn cú va.
• Nước nóng, xông hơi — đổi nhiệt đột ngột là chỗ nguy hiểm với nhiều loại đá.
• Cất chung một hộp — các món cọ nhau, món cứng làm xước món mềm hơn.

Mấy thói quen giữ được đồ lâu

1. Tháo ra khi làm việc nhà, khi tắm, khi thể thao.
2. Đeo sau khi đã xịt nước hoa và bôi kem, không đeo trước.
3. Lau bằng khăn mềm khô sau mỗi ngày đeo — việc mất mười giây mà ăn nhất.
4. Cất riêng từng món trong túi vải hoặc ngăn riêng.
5. Kiểm dây và khoen định kỳ — phần lớn "mất đồ" thật ra là đứt dây.

Chụp một tấm ảnh lúc mới mua

Đây là việc mất ba mươi giây và giải quyết được gần hết tranh cãi về sau. Chụp trong ngày đầu, dưới ánh sáng tự nhiên, không dùng bộ lọc:

1. Toàn cảnh món đồ trên nền trơn.
2. Cận bề mặt, chỗ có vân hoặc có màu đặc trưng.
3. Cận chỗ nối, chỗ dây, chỗ khoen.
4. Chụp chung với hoá đơn để biết mốc thời gian.

Vài năm sau, khi bạn phân vân "cái này trước có sẫm thế này không", bốn tấm ảnh trả lời ngay — trí nhớ về màu sắc là thứ kém tin cậy nhất.

Đá trong nhà thì khác đá đeo trên người

• Món đặt trong nhà ít cọ xát nên giữ bóng lâu, nhưng lại bám bụi ở khe và có thể bạc màu nếu đặt chỗ nắng chiếu.
• Món đeo trên người thì ngược lại: sạch hơn nhưng mòn nhanh hơn.
• Món để trong xe là ca khắc nghiệt nhất — nắng gắt và nhiệt cao suốt buổi trưa.

Vì vậy khi thấy hai món giống nhau mà xuống khác nhau, hãy nhớ hỏi chúng đã sống ở đâu trước khi kết luận về chất lượng.

Có nên đánh bóng lại không

Tuỳ vào bạn muốn gì. Đánh bóng lại làm món trông như mới, nhưng nó lấy đi một lớp vật liệu, và làm mất luôn dấu vết thời gian nếu đó là thứ bạn quý.

• Món dùng hằng ngày, chỉ mất bóng — đánh lại được, nhưng đừng làm quá thường xuyên.
• Món có chạm khắc — cẩn thận, vì đánh bóng làm tròn nét.
• Món cũ, món thừa kế — nên để nguyên; phần cũ ấy là một phần của món đồ.
• Không rõ chất liệu — hỏi thợ trước, vì mỗi loại cần cách khác nhau.

Lau định kỳ: làm gì và đừng làm gì

• Nên: khăn mềm khô; nếu cần thì khăn ẩm nước sạch rồi lau khô ngay.
• Cẩn thận: xà phòng dịu và bàn chải lông mềm — chỉ với loại đá bạn biết chắc chịu được nước.
• Đừng: nước nóng, hoá chất tẩy, kem đánh răng, bột mài, bàn chải cứng.
• Đừng: máy rửa siêu âm với món có nứt sẵn, món ghép keo, hoặc món không rõ chất liệu.

Nguyên tắc chung khi không chắc: làm ít nhất có thể. Phần lớn hư hỏng do chăm sóc đến từ việc làm quá tay, không phải từ việc làm quá ít.

Khi nghi món hàng không đúng như mô tả

Nếu thay đổi rơi vào nhóm thứ hai và xảy ra sớm — vài tháng chứ không phải vài năm — thì nên quay lại chỗ bán. Mang theo: hoá đơn, ảnh chụp lúc mới mua nếu có, và món hàng.

Nói theo hướng hỏi chứ không buộc tội: mô tả bạn đã dùng thế nào, và hỏi họ đánh giá là do đâu. Người bán tử tế sẽ xem và nói thẳng; người quay sang trách bạn ngay từ câu đầu thì đó cũng là một câu trả lời.

Ba điều gọn lại

1. Mất bóng, xước li ti, màu dịu đi là bình thường — đó là dấu vết của việc dùng.
2. Màu bay thành mảng, bề mặt bong tróc, nứt dài ra thì nói về món hàng, không nói về cách chăm.
3. Đeo sau khi xịt nước hoa và bôi kem, lau khăn mềm khô sau mỗi ngày — hai thói quen rẻ nhất mà ăn nhất.