Đồ gỗ trong nhà ẩm: mối, mọt, cong vênh — nhận ra sớm và xử

Gỗ là chất liệu dễ sống chung nhất trong nhà — cho tới khi gặp ẩm. Ở khí hậu Việt Nam thì đồ gỗ hầu như nhà nào cũng có, và mối mọt, cong vênh, mốc là ba thứ đến sớm hơn người ta tưởng.

Bài này nói về dấu hiệu nhận ra sớm và việc nên làm — cho tượng gỗ, hộp, đế, vòng và mọi món gỗ nhỏ trong nhà.

Ba vấn đề khác nhau, đừng gộp

1. Mối — ăn từ trong ra, đi theo đường đất, phá nhanh.
2. Mọt — để lại lỗ nhỏ và bột gỗ mịn rơi bên dưới.
3. Ẩm và mốc — làm cong vênh, nứt, và để lại đốm trên bề mặt.

Ba thứ này xử khác nhau, nên nhận ra đúng là bước đầu tiên.

Dấu hiệu mối

• Đường đất nhỏ chạy dọc chân tường, chân tủ, mặt sau đồ.
• Gõ nghe rỗng ở chỗ lẽ ra đặc.
• Bề mặt phồng nhẹ, ấn vào thấy mềm.
• Cánh mối rụng quanh cửa sổ sau những hôm mưa.

Thấy dấu hiệu mối thì gọi thợ sớm. Phần bạn nhìn thấy luôn nhỏ hơn phần đã bị ăn, và mối ít khi chỉ ở một món.

Dấu hiệu mọt

Lỗ tròn nhỏ như đầu kim trên bề mặt, và bột gỗ mịn rơi bên dưới — đây là dấu hiệu quyết định, vì lỗ cũ thì không còn rơi bột.

Lau sạch bột, đặt một tờ giấy trắng bên dưới, rồi xem sau vài ngày. Còn bột mới nghĩa là còn hoạt động.

Dấu hiệu ẩm và cong vênh

1. Nắp hộp khó đóng, cửa tủ nhỏ bị kênh.
2. Mặt gỗ gợn sóng nhẹ khi nhìn nghiêng dưới ánh sáng.
3. Đường nứt chân chim ở mặt cắt ngang thớ.
4. Đốm mốc ở mặt sau và mặt đáy — chỗ ít ai nhìn.

Phòng: rẻ hơn chữa rất nhiều

• Không kê sát tường ngoài, nhất là tường hay ẩm.
• Chừa khe thoáng phía sau và bên dưới món lớn.
• Gói hút ẩm trong tủ kín, thay định kỳ.
• Đừng để món gỗ trực tiếp trên nền nhà — kê chân hoặc đệm lót.
• Lau khô ngay khi bị ướt, đừng để tự khô.

Mùa nồm và mùa mưa

Đây là hai giai đoạn quyết định trong năm. Việc nên làm rất đơn giản: đóng cửa lúc ngoài trời ẩm hơn trong nhà, bật máy hút ẩm nếu có, và kiểm mặt sau đồ gỗ sau mỗi đợt.

Món quý thì cân nhắc dời vào chỗ khô nhất trong nhà trong mấy tuần đó.

Khi đã chớm hỏng

1. Tách món đó ra khỏi các món gỗ khác — mối và mọt lan sang được.
2. Lau khô, để chỗ thoáng, theo dõi vài ngày.
3. Đừng tự dùng hoá chất tìm trên mạng, nhất là với món có lớp phủ hoặc sơn.
4. Chụp ảnh chỗ hỏng rồi hỏi thợ hoặc nơi bán.

Đồ gỗ nhỏ đeo trên người

Vòng gỗ và chuỗi hạt chịu mồ hôi mỗi ngày, nên vấn đề của chúng khác: nứt do khô ẩm luân phiên, và dây mục. Lau khô sau khi tháo, cất chỗ không quá khô cũng không ẩm, và kiểm dây định kỳ.

Tránh để trong xe — nhiệt trong xe cao hơn nhiều so với trong nhà và làm gỗ nứt nhanh.

Đồ gỗ mới mua về

• Hỏi loại gỗ và lớp phủ — hai thông tin quyết định cách chăm.
• Để món thích nghi vài ngày trước khi cất vào tủ kín.
• Xem mặt đáy và mặt sau — chỗ ít được hoàn thiện và cũng là chỗ lộ chất lượng.
• Đồ gỗ ghép chịu ẩm kém hơn gỗ đặc; biết trước để kê đúng chỗ.

Khi nào thì nên buông

Món bị mối ăn rỗng bên trong thì thường không cứu được, và giữ lại còn là nguồn lây cho món khác. Món có giá trị tình cảm thì chụp ảnh lại trước khi bỏ — đây là cách nhiều nhà chọn.

Nhà mới mua đồ gỗ nhiều cùng lúc

Dọn về nhà mới, sắm một loạt đồ gỗ rồi xếp kín các phòng — đây là lúc nên chậm lại một chút:

• Kê thử vài tuần trước khi cố định chỗ, xem phòng nào ẩm hơn.
• Đừng xếp sát nhau — khí không lưu thông thì cả cụm cùng ẩm.
• Nhà mới xây còn hơi ẩm trong tường nhiều tháng đầu; đồ gỗ kê sát tường sẽ hút phần ẩm đó.
• Ghi lại ngày mua và loại gỗ của món lớn để sau này biết đường chăm.

Kiểm định kỳ: mười phút mỗi quý

1. Kéo món lớn ra khỏi tường, nhìn mặt sau.
2. Nhìn nền bên dưới xem có bột gỗ hay đường đất không.
3. Sờ chân tường phía sau — mát lạnh bất thường là dấu ẩm.
4. Mở hộp và ngăn kín, ngửi xem có mùi ẩm.

Mười phút này bắt được phần lớn vấn đề khi chúng còn nhỏ — và lúc còn nhỏ thì chi phí xử gần như bằng không.

Khi mua đồ gỗ cũ

• Xem mặt đáy và mặt sau trước — chỗ lộ mối mọt rõ nhất và cũng là chỗ người bán ít lau.
• Gõ nhẹ vài chỗ, nghe rỗng bất thường thì hỏi lại.
• Hỏi món này để ở đâu trong nhà cũ — kho, tầng trệt hay chỗ khô ráo.
• Đừng mang thẳng vào nhà: để riêng vài tuần và theo dõi trước khi xếp cùng đồ gỗ khác.

Điều cuối là chốt quan trọng nhất. Một món mang mối về là đủ để lây sang cả nhóm đồ gỗ trong nhà.

Ba điều gọn lại

1. Bột gỗ mịn rơi bên dưới là dấu hiệu mọt còn hoạt động — đặt giấy trắng để kiểm.
2. Thấy dấu hiệu mối thì gọi thợ sớm, phần thấy được luôn nhỏ hơn phần đã bị ăn.
3. Kê cách tường, chừa khe thoáng — phòng rẻ hơn chữa rất nhiều.